Make your own free website on Tripod.com

Ο αιγαιόγλαρος, το σπανιότερο θαλασσοπούλι της Ελλάδας, μοιάζει πολύ με τον κοινό ασημόγλαρο (Larus cachinnans). Αναγνωρίζεται, όμως, εύκολα κυρίως από το βαθύ κοκκινο-κοραλλί ράμφος, τα μαύρα πόδια, καθώς και από το μαύρο χρώμα στις άκρες των φτερών του.

 

Το καλοκαίρι τα άγονα ερημονήσια του Αιγαίου γεμίζουν από μαυροπετρίτες.

 

Το αγιοπούλι οφείλει το όνομά του στο θαύμα που του αποδόθηκε όταν αφάνισε τις ακρίδες.

 
Πουλιά του Αιγαίου

 

Για εκατομμύρια πουλιά τα νησιά του Αιγαίου είναι ένας ενδιάμεσος σταθμός στο μακρύ μεταναστευτικό τους ταξίδι. Φτάνοντας εδώ έχουν απόλυτη ανάγκη από ασφαλείς χώρους για να αναπαυτούν και, αν είναι δυνατό, να τραφούν. Το μαζικό αυτό πέρασμα ήταν ανέκαθεν γνωστό στους νησιώτες. Άλλα είναι ενδημικά με συνεχή παρουσία στο Αιγαίο πέλαγος.
Ο Αιγαιόγλαρος
Λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν την ύπαρξη του αιγαιόγλαρου (Larus audouinii) – κυρίως ψαράδες που επισκέπτονται μικρές νησίδες και που τον ξέρουν ως "κοκκινομύτη". Το αυθεντικό αυτό θαλασσοπούλι του Αιγαίου αναδεικνύει την αξία των μικρών νησίδων ως φυσικών βιότοπων και η επιβίωσή του σήμερα εξαρτάται άμεσα από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και την προστασία των περιοχών αναπαραγωγής του.
Σε αντίθεση με ό,τι υποδηλώνει η κοινή ελληνική ονομασία του, ο αιγαιόγλαρος δεν απαντάται μόνο στο Αιγαίο. Είναι ενδημικό είδος της Μεσογείου και η κατανομή του περιορίζεται στις ακτές, στα νησιά και στις νησίδες της. Μετά τον κοινό ασημόγλαρο, είναι το δεύτερο είδος γλάρου που φωλιάζει στο Αιγαίο.
Το 1997, όταν έγινε η πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια καταμέτρησης των αναπαραγόμενων πουλιών, ο πληθυσμός του είδους παγκοσμίως υπολογίστηκε σε λιγότερα από 20.000 ζευγάρια. Αναπαραγόμενοι πληθυσμοί έχουν καταγραφεί στην Αλγερία, την Κύπρο, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, στις ακτές του Μαρόκου στον Ατλαντικό, στην Ισπανία, την Τυνησία και την Τουρκία. Η μεγαλύτερη αποικία του είδους –γύρω στα 16.000 ζευγάρια– βρίσκεται στο δέλτα του ποταμού Έμπρο, βορειοανατολικά της Ισπανίας.
Παρόλο που τα τελευταία χρόνια οι πληθυσμοί αυξήθηκαν, εξακολουθεί να θεωρείται πολύ ευάλωτο είδος, αφού το 90% του πληθυσμού του είναι συγκεντρωμένο σε δύο μόνο αποικίες στην Ισπανία. Πριν το 1994 μόνο πέντε αποικίες αιγαιόγλαρου ήταν γνωστές στη χώρα μας –συνολικά 50 ζευγάρια–, ενώ σήμερα γνωρίζουμε ότι στην Ελλάδα υπάρχουν τουλάχιστον 750 ζευγάρια σε 35 μικρές (3-86 ζευγάρια) και διάσπαρτες αποικίες. Μετά την Ισπανία η Ελλάδα και η Ιταλία είναι οι χώρες που φιλοξενούν τους μεγαλύτερους πληθυσμούς του είδους παγκοσμίως.
Η βραχνή κραυγή του αιγαιόγλαρου και η ανάλαφρη τεχνική του όταν πετάει αργά και χαμηλά πάνω από τη θάλασσα πιάνοντας αφρόψαρα, μας βοηθούν να τον διακρίνουμε από τον ασημόγλαρο.
Η αύξηση του πληθυσμού του ασημόγλαρου αποδίδεται στο ότι εκμεταλλεύεται πηγές τροφής που συνδέονται με ανθρώπινες δραστηριότητες (μηχανότρατες, χωματερές) και όχι στην καλύτερη προσαρμογή του στις έρημες νησίδες. Χωρίς να έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί, τα δύο είδη ανταγωνίζονται για τη διαθέσιμη τροφή και για την κατάληψη θέσεων αναπαραγωγής.
Οι ιδιαιτερότητες του αιγαιόγλαρου φανερώνουν την αξία των νησίδων του Αιγαίου –όχι μόνο για τα θαλασσοπούλια, αλλά και για όλα τα είδη που φιλοξενούνται σ’ αυτές–, καθώς και την ανάγκη να συμβάλουμε όλοι στην προστασία του.
Έτσι, από τον Απρίλιο έως και τον Οκτώβριο καλό είναι να προσεγγίζουμε τις νησίδες με προσοχή για να μην ενοχλούμε τα πουλιά που φωλιάζουν. Επίσης, καλύτερα να μη μας συνοδεύουν κατοικίδια, ακόμη και εάν τα ελέγχουμε. Τέλος, δεν πρέπει να απομακρύνουμε ζώα και φυτά από τις νησίδες αλλά ούτε και να τα εισάγουμε σε αυτές. Είναι σημαντικό να παραμείνει αναλλοίωτη η μοναδικότητα που τις χαρακτηρίζει.

Το εξωτικό γεράκι του Αιγαίου
Ανεμοπορώντας το καλοκαίρι πάνω από το καταγάλανο Αιγαίο, οι μαυροπετρίτες (Falco eleonorae), τα βαρβάκια, όπως τα ονομάζουν οι νησιώτες, διανύουν πάνω από 4.000 χλμ. για να επιστρέψουν στον τόπο αναπαραγωγής τους, τα ερημονήσια του αρχιπελάγους.
Άγνωστος στους ορνιθολόγους μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, ο μαυροπετρίτης κράτησε το μυστικό του για αρκετό καιρό. Αιτία γι’ αυτό ήταν η ασυνήθιστη –πραγματικά μοναδική– μεταναστευτική και αναπαραγωγική συμπεριφορά του, ενώ ήταν απορίας άξιον πώς τρέφονταν τόσο μεγάλοι πληθυσμοί σε άγονα και μικρά ερημονήσια.
Όπως τα περισσότερα αποδημητικά πουλιά που περνούν από το Αιγαίο, οι μαυροπετρίτες καταφτάνουν (ερχόμενοι κυρίως από τη Μαδαγασκάρη) τον Απρίλιο – αλλά εδώ σταματά κάθε ομοιότητα. Κατά τη μεγαλύτερη διάρκεια του καλοκαιριού, αντί να φωλιάζουν και να επωάζουν τα αβγά τους, πετούν σε σμήνη πάνω από τις παράκτιες περιοχές, πιάνοντας μεγάλα έντομα που τα καταβροχθίζουν στον αέρα, και επιδίδονται στην αγαπημένη τους ασχολία: το μπάνιο σε ρηχά γλυκά νερά. Στα τέλη Ιουλίου οι μαυροπετρίτες σχηματίζουν αναπαραγωγικές αποικίες σε ερημονήσια όπως το Στρογγυλό, ανοιχτά των νοτιοδυτικών ακτών της Ρόδου, και εμπλουτίζουν τη διατροφή τους με μικρά πουλιά. Κυνηγώντας κυρίως το σούρουπο ή την αυγή, σπέρνουν τον πανικό στα πολυάριθμα μικρά πτηνά που περνούν πάνω από το Αιγαίο στην αιχμή της φθινοπωρινής αποδημίας.
Η στιγμή είναι η πλέον κατάλληλη: Τα μικρά τους έχουν εκκολαφθεί στα τέλη Αυγούστου, όταν τα περισσότερα μεταναστευτικά πουλιά έχουν αρχίσει το ταξίδι της επιστροφής. Καθώς τα μικρά πουλιά περνούν από το Αιγαίο, τα βαρβάκια πιάνουν τα μικρότερα από αυτά στον αέρα και ταΐζουν τους νεοσσούς τους, που περιμένουν στις φωλιές πάνω στους γκρεμούς των νησίδων να καταβροχθίσουν λαίμαργα την πλούσια σε πρωτεΐνες τροφή, που θα επιταχύνει την ανάπτυξή τους, ώστε να μπορέσουν σύντομα να κάνουν το μακρύ ταξίδι προς το νότο.

Το Αγιοπούλι
Τον 11ο αιώνα, στα αρχεία της Μονής Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος αναφέρεται ότι κολοσσιαία στίφη ακρίδων κατέτρωγαν τις καλλιέργιες στο νησί του Αγίου Ευστρατίου στο βόρειο Αιγαίο. Η ολοκληρωτική καταστροφή αποσοβήθηκε χάρη στην επέμβαση μεγάλων κοπαδιών ενός είδους πουλιού, της σελευκίδος, που εξαφάνισε τις ακρίδες, ένα θαύμα που αποδόθηκε στον Άγιο Αθανάσιο, κτήτορα της μονής Μεγίστης Λαύρας.
Εννιακόσια χρόνια μετά την πρώτη καταγεγραμμένη "οικολογική" εισβολή στο Αιγαίο, η σελευκίς εξακολουθεί να το επισκέπτεται. Το σημερινό της όνομα είναι, εύστοχα, αγιοπούλι. Το αγιοπούλι (Sturnus roseus) είναι ένας νομάς του κόσμου των πουλιών και γι’ αυτό οι ακανόνιστες εμφανίσεις του προκαλούν μεγάλη εντύπωση. Αφού περάσει το χειμώνα στην Ινδία, το καλοκαίρι φτάνει μέχρι τις στέπες γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα. Κατά καιρούς εμφανίζεται δυτικότερα σε μεγάλα κοπάδια, φωλιάζοντας όπου βρει κατάλληλες συνθήκες. Τα σμήνη των ακρίδων εξακολουθούν συχνά να είναι η αιτία της απροσδόκητης εμφάνισής του.